Byzantijnse kunst

Byzantijnse kunst verwijst naar de kunst van het Byzantijnse Rijk van de 4e tot de 15e eeuw. In de ruim duizend jaar dat deze kunst-vorm zich ontwikkelde, laat het een samensmelting zien van Oud-Griekse en Romeinse kunst gecombineerd met oosterse invloeden.

In dienst van het geloof

De Byzantijnse kunst stond in dienst van het geloof en werd veel toegepast in de vroegchristelijke kerken met het aanbrengen van religieuze mozaïeken en later fresco's en iconen. Kunstenaars beeldden vooral vertellingen af uit het leven van Jezus. De kunst werd vooral gekenmerkt door de ontwikkeling van een nieuwe esthetiek, die werd gedefinieerd door zijn opvallende "abstracte" of anti-naturalistische karakter. Als klassieke kunst werd gekenmerkt door de poging om representaties te creëren, die de werkelijkheid zo goed mogelijk nabootsten, lijkt de Byzantijnse kunst deze poging te hebben opgegeven ten gunste van een meer symbolische benadering.

Compositie

De Byzantijnse kunstwerken moesten voldoen aan strenge regels. De werken zijn in hoge mate symmetrisch en symbolisch. Kenmerkend voor de Byzantijnse kunst is een strakke compositie. In de schilderkunst werd de persoonlijke inbreng van een kunste-naar niet gewaardeerd.[1] In de afgebeelde miniaturen is te zien hoe Christus in het midden staat met aan weerszijden engelen. Er is een strenge verticale symmetrie toegepast.

Kerken

Al vroeg ontwikkelden de Byzantijnen een nieuw type kerk. Uit een combinatie van de vroegchristelijke basilica en de centraalbouw ontstond de koepelbasilica. De binnenruimte was zo ingedeeld dat het leek alsof ze een geheel vormden waarmee een enorm ruim-telijk effect werd geschapen. Bekende voorbeelden zijn de Aya Sophia in Constantinopel en de San Marco in Venetië. Een ander type kerk dat de Byzantijnen ontwikkelden is de centrale koepelbouw. Een van de beste voorbeelden van dit type kerk is de tussen 526 en 547 gebouwde Basiliek van San Vitale in Ravenna. In de San Vitale komen de architectuur en de vroege Byzantijnse mozaïeken op een unieke wijze samen. De basiliek wordt door kunstkenners gezien als een apotheose van de vroegchristelijke kunst en behoort tot het eerste hoogtepunt van de Byzantijnse kunst.

Andere voorbeelden zijn de goudmozaïeken van de San Marco in Venetië, de mozaïekreeksen voor de Normandische heersers op Sicilië en Christus Pantocrator en de Keizer Constantijn IX Monomachus en Keizerin Zoë in de Hagia Sophia in Istanboel. Dezelfde kunstschilders maakten de Goede Herder van het Mausoleum van Galla Placidia in Ravenna. In de naos van de Servische kloosterkerk van Mileševa werd het fresco Vrouwen en engel bij het graf van Christus geschilderd.

1. Miniatuur uit de 6de eeuw. De Rabula-evangeliën (Mesopotamië, 6e eeuw na Christus). Datering: 6e eeuw na. Chr. Foto: Dsmdgold - nl.wikipedia.org - Licentiesatus: Publiek domein 

2. Byzantijns mozaiek - Hagiasophia - 13e eeuw - Christus Pantocrator, Istanboel. Een van de beroemdste bewaard gebleven Byzantijnse mozaïeken van de Hagia Sophia in Constantinopel : de afbeelding van Christus Pantocrator op de muren van de bovenste zuidelijke galerij, met Christus geflankeerd door de Maagd Maria en Johannes de Doper; ca.  1261 ; 4,08 x 4,2 m.Datering: 1280. Foto: Dianelos Georgoudis en nog een auteur - en.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

3. Keizer Justianus en zijn volgelingen, Basiliek van San Vitale, Ravenna. Datering: December 546. Foto: Meister von San Vitale in Ravenna - The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (DVD-ROM) - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

4. De wijzen uit het Oosten, Basiliek Sant'Apollinare Nuovo, Ravenna. Detail van: "Maria en kind omgeven door engelen." De Drie Wijzen (genaamd Balthasar, Melchior en Gaspar). Detail uit: "Maria met Kind, omringd door engelen", mozaïek van een Italiaans-Byzantijns atelier in Ravenna, voltooid rond 526 n.Chr. door de zogenaamde "Meester van Sant'Apollinare". Datering: 526. Foto: Nina-no - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 2.5

5. Icoon van de tronende Maagd en het Kind met heiligen en engelen, 6e eeuw, Sint-Catharinaklooster, Sinaï. Datering: December 599. Foto: Anoniem - Sint-Catharinaklooster - en.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

6. De Arabische heilige Arethas afgebeeld in traditionele Byzantijnse stijl (10e eeuw). Sint Arethas was een Ethiopische soldaat die in 523 werd vermoord vanwege zijn christelijk geloof. Hij is hier afgebeeld in Byzantijnse hofkleding, met een kruis als teken van zijn martelaarschap. Deze tegel is een van de drie tegels in het Walters Art Museum met dezelfde afmetingen en identieke bustes van mannelijke heiligen: de andere twee tonen Sint Basilius (inv. 48.2086.17) en Sint Panteleimon (inv. 48.2086.4). Deze reeks maakte waarschijnlijk deel uit van een fries op een kerkmuur of altaarscherm. Foto: Anoniem (Byzantijnse Rijk) - Walters Art Museum - en.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

7. De fresco's in Nerezi bij Skopje (1164), met hun unieke mix van grote tragedie, tedere menselijkheid en huiselijk realisme, lopen vooruit op de benadering van Giotto en andere Italiaanse kunstenaars uit de proto-renaissance. Datering: 1164. Foto: Meister von Nerezi - The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (dvd-rom), gedistribueerd door DIRECTMEDIA Publishing GmbH. ISBN : 3936122202  - en.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

8. Mozaïek uit de kerk van Hagios Demetrios in Thessaloniki , eind 7e of begin 8e eeuw, waarop Sint Demetrios is afgebeeld met de bisschop en de bisschop. Datering: 7e/8e eeuw. Foto: Meister der Demetrius-Kirche in Saloniki - The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (dvd-rom), gedistribueerd door DIRECTMEDIA Publishing GmbH. ISBN : 3936122202 - en.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

9. Mozaïek van het Daphni-klooster. Datering: ca. 1100. Foto: Dimkoa - en.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

10. De Annunciatie van Ohrid, een van de meest bewonderde iconen van het Palaiologaanse maniërisme, kan zich meten met de beste hedendaagse werken van Italiaanse kunstenaars. Datering: eerste kwart van de 14e eeuw. Foto: Onbekend - en.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

Bronnen, noten en/of referenties

  1. Andrew Graham-Dixon. Kunst, meer dan 2500 werken van prehistorie tot nu, ('s-Gravenland: Fontaine Uitgevers, 2009), 65.

Zie ook

Externe links/verwijzingen

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/Byzantijnse_kunst - 4 augustus 2023

Pagina bijgewerkt: 18 mei 2026 - Foto nr. 5, 6, 7, 8, 9, 10.

Maak jouw eigen website met JouwWeb