De Sint-Niklaaskerk is een kerk in de Belgische stad Gent, aan de Korenmarkt. Het kerkgebouw is gewijd aan Nicolaas van Myra en  een goed voorbeeld van de Scheldegotiek. Uniek is de vieringtoren, meer specifiek een lantaarntoren, die het transept verlicht en, voor de Lage Landen, de luchtbogen van het hoofdkoor. De toren heeft een hoogte van 76 meter.

Bouwgeschiedenis

Oorspronkelijk stond hier een romaanse kerk uit omstreeks 1100. Het bouwen van deze kerk was een initiatief van de Sint-Pieters-abdij. De Sint-Baafsabdij besloot daarop tot het bouwen van de Sint-Michielskerk op de rechteroever van de Leie. Een eerste gebouw brandde af in 1120, een tweede werd na 1200 afgebroken.

Vanaf de 13e eeuw werd de Sint-Niklaaskerk in stukjes verder opgebouwd en verbouwd. Het stapelrecht van graan dat Gent voor Vlaanderen had verworven was het financieel fundament hiervoor. Haar toewijding aan Nicolaas van Myra, patroonheilige van de schippers, bakkers en handelaren (meerseniers) is symbolisch.

In de late middeleeuwen werden de zijkapellen toegevoegd en werd de oorspronkelijk vlakke koorafsluiting vervangen door laat-gotische kranskapellen. De toren had oorspronkelijk een veel hogere spits, die bijdroeg tot de opvallende hoogtestreving van het gebouw.

Vanaf de 16e eeuw wordt de geschiedenis van de kerk bepaald door verwaarlozing, aftakeling en verminking.

Na eerdere restauraties in 1912-1913 en 1939-1943 kwam het echte keerpunt pas in 1960 toen men besloot de kerk te sluiten en over te gaan tot een grondige en nauwgezette restauratie. De eerste opening kwam er pas in 1992 toen de toren, de dwarsbeuk en het koor werden heropend. Op 27 november 2010 ging ook het schip opnieuw open voor het publiek. Nu moeten de zuidelijke en zijbeuk (kant Cataloniëstraat) en het orgel nog een opknapbeurt krijgen. De voltooiing van de werken is voorzien voor 2022.

De Vrienden van de Sint-Niklaaskerk, een vereniging die in 1936 ontstond (onder impuls van Gustave Magnel), was een drijvende kracht achter het behoud van de kerk. Ook de werken van de Gentse kunstenaar Jules De Bruycker hielden de aandacht voor deze kerk levendig.

Kenmerken

Typische kenmerken van de Scheldegotiek in de Sint-Niklaaskerk zijn:

• De bouwsteen is Doornikse kalksteen
• De vieringtoren (op de kruising van hoofd- en zijbeuk), in plaats van boven de ingang aan de westkant
• Het gebruik van zgn. flankeertorentjes aan de eindgevels, om stabiliteitsredenen
• De zuilen aan de binnenkant, bekroond met knopkapitelen (gehouwen uit Doornikse steen, die moeilijk bewerkbaar is)

• Orgels

Hoofdorgel

Het hoofdorgel van de Sint-Niklaaskerk is in 1853-1856 vervaardigd door de Franse orgelbouwer Aristide Cavaillé-Coll met een orgel-kas van Auguste Van Assche. Het mechanische sleepladenorgel, met drie manualen, 40 registers en een zelfstandig pedaal, was het eerste instrument in België van Cavaillé-Coll en wordt beschouwd als een van diens meesterwerken. Het is al sinds 1964 niet meer in gebruik in afwachting van restauratie.[1]

Koororgel

Het koororgel van Flentrop dateert uit 1974 en heeft op diverse plekken in Utrecht gefunctioneerd totdat het in 2006 naar Gent ver-huisde. Het heeft drie manualen, 27 registers en een zelfstandig pedaal.[2]

1. Sint-Niklaaskerk Gent. Datering: 13 september 2018. Foto: Trougnouf (Benoit Brummer) - nl.wikipedia.org

LIcentiestatus: CC BY 4.0

2. Sint-Niklaaskerk Gent. Korenmarkt, Gent (België). Zicht van Sint-Niklaaskerk en Klein Turkije. 1 photomechanische afdruk: fotochromie. "St. Nicolas Church, Ghent, Belgium". Op deze afbeelding is de kerk te zien vóór de huisjes ervoor en ernaast afgebroken werden. In de achtergrond: het belfort met de gietijzeren spits die er in 1851 op gezet was ter vervanging van de middeleeuwse houten spits, en die zelf vervangen werd door een stenen klokkenhuis in 1913. Datering: ca. 1890-1900.

Foto: Onbekend - Dit bestand is beschikbaar in de Prints and Photographs division van de Library of Congress via digitaal ID ppmsc.05676 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

3. Sint-Niklaaskerk Gent. De omgeving van de kerk. Datering: 15 augustus 2021. Foto: Michielverbeek - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

4. Sint-Niklaaskerk Gent. De lantaarntoren. Datering: 10 november 2008. Foto: Paul Hermans - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

5. Sint-Niklaaskerk Gent. Zicht op het koor en hoogaltaar. Datering: 10 november 2008. Foto: Paul Hermans - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

6. Sint-Niklaaskerk Gent. Kooromgang. Datering: 10 november 2008. Foto: Paul Hermans - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

7. Sint-Niklaaskerk Gent. Zicht op het hoogaltaar. Datering: 10 november 2008. Foto: Paul Hermans - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

8. Sint-Niklaaskerk Gent. God de Vader in de kooromgang. Datering: 22 september 2014. Foto: Eric Hulsens - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

9. Sint-Niklaaskerk Gent. Engeltjes t.p.v. de kooromgang. Datering: 22 september 2014. Foto: Eric Hulsens - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

10. Sint-Niklaaskerk Gent. Preekstoel in schitterend houtsnijwerk. Datering: 13 mei 2022. Foto: Marion Golsteijn - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

Literatuur

• De Smidt, Firmin (1967). De restauratie van de St.-Niklaastoren te Gent, Archeologische Studie. AWLSK, Brussel, pp. 293.
• De Smidt, Firmin (1969). De St.-Niklaaskerk te Gent, Archeologische Studie. Paleis der Academiën, Brussel.
• De Smidt, Firmin (1970). Het westportaal van de St.-Niklaaskerk te Gent. Paleis der Academiën, Brussel, pp. 119.
• De Smidt, Firmin (1973). Kapel van de Metselaarsnering in St.-Niklaaskerk te Gent. Paleis der Academiën, Brussel.
• De Smidt, Firmin (1975). Het verworden van een portaal. St.-Niklaaskerk te Gent. Paleis der Academiën, Brussel, pp. 31.
• De Smidt, Firmin (1978). De Sint-Niklaaskerk te Gent. Een paar archeologische gegevens. Paleis der Academiën, Brussel, pp. 48.
• Decavele, Johan (1979). De Sint-Niklaaskerk te Gent: geschiedenis, iconografie, kerkschat, restauratie. Dienst voor Culturele zaken, Gent, pp. 123.
• Decavele, Johan, Bral, Guido Jan; Block, Jan De; Hoste, Michel; Doorne, Geert Van (1996). De Sint-Niklaaskerk te Gent: geschiedenis en restauratie. Vrienden van de Sint-Niklaaskerk, Gent.
• Roose, Bieke (juni 2019). Steen. Kramat, Westerloo. ISBN 9789462420991. (fictie)

Zie ook

• Lijst van hoogste gebouwen van Gent
• Parochie Heilige Johannes De Doper (Gent-Centrum)
• Vrienden van de Sint-Niklaaskerk
• Onroerend Erfgoed

Bronnen, noten en/of referenties

Externe links/verwijzingen

• Sint-Niklaaskerk (Gent) - nl.wikipedia.org
• Category:Sint-Niklaaskerk (Gent) - uit Wikimedia Commons

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Niklaaskerk_(Gent) - 9 januari 2026