Sint-Catharinakerk Diest

De Sint-Catharinakerk in Diest is een typische begijnhofkerk uit de 13e en 14e eeuw, opgetrokken uit ijzerzandsteen en omzoomd door kasseistraatjes en begijnenhuisjes.[2] Het staat in het Begijnhof Diest.

Geschiedenis

De begijnhofkerk is gebouwd tussen 1250 en 1340. Hoewel de exacte startdatum van de bouw onbekend is, wordt aangenomen dat de werkzaamheden snel na de stichting van het begijnhof in 1253 door Arnold IV, Heer van Diest, zijn begonnen. Al in 1247 verleenden de abt van Sint-Truiden en abt Thomas toestemming aan de begijnen om een eigen kerk te bouwen. Zij mochten zich vestigen op het grondgebied van Webbekom, waar ze huizen, een kerk en een kerkhof konden aanleggen. In april 1253 gaf Arnold IV de begijnen formeel toestemming om een kerk te bouwen en een pastoor aan te stellen. Een document van kardinaal Hugo van Santa Sabina uit datzelfde jaar, dat een aflaat van 40 dagen verleende aan iedereen die de kerk bezocht en bijdroeg aan de bouw, suggereert dat de werkzaamheden al gestart waren. Een oorkonde uit 1265 vermeldt reeds een kapel op het begijnhof, die in de loop der jaren zou plaatsmaken voor de huidige kerk. De kerkwijding vond in 1314 plaats op de feestdag van Sint-Anna (25 juli). Op dat moment stonden alleen het koor en een klein deel van de dwarsbeuk overeind, bedekt met een voorlopig strooien dak. In 1321 werd dit stro vervangen door een schaliedak, en begonnen de funderingen voor het schip aan zowel de zuid- als noordzijde. In de jaren die volgden werd er intensief gewerkt aan het schip, en werden aan beide zijden van het koor kleine aanbouwen gerealiseerd. Tijdens deze periode werd ook een voorlopige, kleine klokkentoren toegevoegd. Tegen 1344-1345 waren de bouwactiviteiten zo ver gevorderd dat het timmerwerk voor het dak van het schip kon beginnen, en de huidige dakruiter als klokkentoren werd gerealiseerd. In 1344 werd bovendien een nieuw altaar in de kerk gewijd. Halverwege de 14e eeuw was de kerk echter nog niet volledig voltooid; verschillende ramen waren nog steeds met stro dichtgemaakt vanwege gebrek aan financiële middelen voor glas. In 1365 werd één van de ramen afgewerkt, en een ander pas in 1479. Aan het einde van de 15e eeuw waren de bouwactiviteiten aan de kerk eindelijk afgerond.[3]

Architectuur

De Begijnhofkerk is vervaardigd uit ijzerzandsteen, aangevuld met kleinere delen van witte steen en een aanzienlijke hoeveelheid goedkope baksteen. Een deel van de ijzerzandsteen is afkomstig uit het nabijgelegen Zelem, terwijl de witte steen uit de groeves van Linsmeau komt. De kerk heeft een structuur met drie beuken, die elk uit zes traveeën bestaan, en wordt ondersteund door twaalf stevige zuilen. Kenmerkend voor het gebouw is het hoge, weinig uitstekende transept en het koor, dat uit één travee met een zevenhoekige apsis bestaat. De voorgevel is eenvoudig en onversierd, met robuuste steunberen ter ondersteuning. Boven de ingang bevindt zich een hoog venster dat ruim licht in het schip toelaat.[3][4] De kerk is uitgevoerd in een vroeggotische stijl, wat bijdraagt aan zijn tijdloze charme.

Interieur

Het barokke interieur van de begijnhofkerk herbergt oorspronkelijk vijf altaren uit de middeleeuwen, waarvan er nu nog drie bewaard zijn gebleven. Het oorspronkelijke hoofdaltaar, dat dateert uit 1344, werd in 1628 vervangen door het huidige exemplaar. Aan de linkerkant van de kerk bevindt zich een zijaltaar, gewijd aan de Heilige Barbara, dat stamt uit 1637. Rechts van het koor staat een ander zijaltaar, opgedragen aan de Heilige Catharina, daterend uit 1657. Een opmerkelijk element in de kerk is de koorsluiting, die tussen 1670 en 1671 werd aangebracht. Deze afscheiding scheidt het voorste gedeelte van de kerk, dat bedoeld is voor de begijnen, van het achterste deel, dat toegankelijk is voor andere gelovigen.[3]

Vrouwelijke religiositeit

Omdat de kerk uitsluitend bestemd was voor de Diestse begijnen, weerspiegelt het interieur diverse uitingen van vrouwelijke religiositeit. Het meest opvallende element is de barokke preekstoel. In tegenstelling tot de gebruikelijke preekstoelen, die vaak worden ondersteund door engelen of mannelijke figuren, wordt deze kansel symbolisch gedragen door vier vrouwelijke heiligen: Sint-Catharina, de patroonheilige van het begijnhof; heilige Begga, een regionale heilige; heilige Agnes; en Maria Magdalena, die subtiel onder de trap van de kansel is geplaatst.[5]

1. Sint-Catharinakerk op het begijnhof in Diest. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC0

2. Sint-Catharinakerk Diest. Preekstoel. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC0

3. Sint-Catharinakerk Diest. Preekstoel van de zijkant gezien. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC0

4. Sint-Catharinakerk Diest. Preekstoel van een andere zijkant gezien. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC0

Aanpassingen

De oorspronkelijke kerkvloer ligt 1,30 meter dieper dan de huidige vloer, die in 1822 werd aangelegd. Het oorspronkelijke niveau van het perceel van het begijnhof was aanzienlijk lager. In latere jaren werd het terrein in verschillende fasen genivelleerd, waardoor het rondom de begijnhofkerk met ongeveer 1,30 meter is opgehoogd. Dit is nog steeds zichtbaar aan een van de zuilen in de kerk.

De buitenmuren, gemaakt van bruine ijzerzandsteen, zijn door de eeuwen heen meerdere keren gekaleid en weer blootgelegd. Recentelijk zijn ze opnieuw van een beschermende deklaag voorzien om erosie van de ijzerzandsteen te voorkomen.[4]

Vlaamse meesters

De Begijnhofkerk herbergt een indrukwekkende collectie werken van Vlaamse meesterkunstenaars. Schilderijen van Theodoor van Loon en Frans Francken II sieren het barokke interieur van de kerk. Boven het hoofdaltaar prijkt het meesterwerk "De Aanbidding der Herders", geschilderd door Frans Francken de Jonge. Aan de zijmuren van het hoogkoor zijn portretten van de vier evangelisten te bewonderen, vervaardigd door Theodoor van Loon rond 1640. Elke evangelist is afgebeeld in traditionele toga's, vergezeld van hun unieke symbolen: de adelaar voor Johannes, de stier voor Lucas, de leeuw voor Marcus, en de engel voor Mattheüs.[6][3]

Nicolas Esschius

Onder het doksaal van de Begijnhofkerk ligt het graf van Nicolas Esscius. Ook wel bekend als Nicolaas Van Essche, werd hij in 1538 aangesteld als pastoor van het begijnhof in Diest. Ondanks aanzienlijke tegenstand speelt hij een essentiële rol in de ingrijpende hervormingen binnen het begijnhof.[7]

4. Sint-Catharinakerk Diest. Ophoging van de vloer. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC0

5. Sint-Catharinakerk Diest. Theodoor van Loon - De vier evangelisten: Mattheüs. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

6. Sint-Catharinakerk Diest. Theodoor van Loon - De vier evangelisten: Johannes. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

7. Sint-Catharinakerk Diest. Theodoor van Loon - De vier evangelisten: Marcus. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

8. Sint-Catharinakerk Diest. Theodoor van Loon - De vier evangelisten: Lucas. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

9. Sint-Catharinakerk Diest. Voorkant. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

10. Sint-Catharinakerk Diest. Achterkant. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

11. Sint-Catharinakerk Diest. Achterkant noordzijde. Datering: 1 augustus 2024. Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

12. Sint-Catharinakerk Diest. Interieur. Schip, richting preekstoel en koor(hek). Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

13. Sint-Catharinakerk Diest. Interieur. Hoogaltaar. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

14. Sint-Catharinakerk Diest. Interieur. Zijaltaar gewijd aan de H. Barbara. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

15. Sint-Catharinakerk Diest. Interieur. Zijaltaar gewijd aan de H. Catharina. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

16. Sint-Catharinakerk Diest. Interieur. Het orgel. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

17. Sint-Catharinakerk Diest. Interieur. Koorafsluiting. Datering: 1 augustus 2024.

Foto: H Volders - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC0

Bronnen, noten en/of referenties

  1. https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/41618; Inventaris Onroerend Erfgoed; geraadpleegd op: 4 augustus 2024; datum van uitgave: 8 oktober 2021.
  2. https://www.toerismevlaamsbrabant.be/producten/bezoeken/bezienswaardigheden/sintcatharinakerk-diest/
  3.  Van Der Eycken, M. (2022). Comt in mijnen hof: geschiedenis van het Diestse Begijnhof.
  4.  Sint-Catharinakerk (Diest) in de inventaris van het agentschap Onroerend Erfgoed
  5. Rubens, C. (2023). Diest, verborgen schatkamer van het Hageland. OKV.
  6. https://web.archive.org/web/20210812174250/https:/vlaamsemeestersinsitu.be/nl/site/sint-catharinakerk-begijnhof
  7. https://www.conventvanbetlehem.be/geschiedenis/oisterwijkse-kring/nicolaas-esschius

Externe links/verwijzingen

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Catharinakerk_(Diest) - 21 mei 2025

Pagina toegevoegd: 16 januari 2026 - Algemene omschrijving Sint-Catharinakerk Diest + Foto nr. 1 t/m 1