Notre-Dame van Amiens - Deel 2

Voor de Notre-Dame van Amiens - Deel 1 verwijs ik graag naar:

Het aardse paradijs en de erfzonde

De onderkant van de trumeau van het portaal van de Moeder Gods toont aan de erfzonde gewijde bas-reliëfs, een thema dat vaak verbonden wordt met Maria, omdat door haar de Verlosser ter wereld kwam. Dit verband kan men ook vinden in de trumeau van het portaal van de Maagd van de Notre-Dame van Parijs. Het derde deel van dit bas-reliëf van het aardse paradijs behandelt de ver-zoeking van Adam en Eva en de erfzonde. Het paar staat bij de Boom van de kennis van goed en kwaad waarvan de vruchten niet ge-geten mochten worden. De duivel vertoont zich hier in de vorm van een slang die het gezicht van een verleidelijke vrouw heeft. Het gaat hier om Lilith, een personage dat niet in de bijbel voorkomt maar wel in de rabbinale geschriften van de Talmoed van Babylonië. In de Joodse traditie was Lilith de eerste echtgenote van Adam. Zij zou zich niet willen schikken in een ondergeschikte positie in een liefdesverhouding. Zij verlaat dan het aardse paradijs en volhardt in haar houding ook als God haar gelast zich te onderwerpen. Ze besluit daarna een duivelin en gunstelinge van Lucifer te worden, Adam en Eva te verleiden tot ongehoorzaamheid aan Gods woord en hen daarmee in het ongeluk te storten.

De koningsgalerij, het triforium en het roosvenster

In de westgevel van de Notre-Dame van Amiens bevindt zich onmiddellijk boven de drie portalen een ingebouwde galerij, rijk versierd met bogen en colonnettes, die gedeeltelijk schuil gaat achter de frontalen. De volgende etage wordt gevormd door een triforium, met fraai geornamenteerde spitsbogen , omstreeks 1235 gereed gekomen. Achter in het triforium zijn grote vensteropeningen waardoor het middenschip licht ontving. De in de kerk liggende tribune op deze hoogte wordt nu echter door de grote orgels ingenomen. Boven het triforium strekt zich over de hele gevel de koningsgalerij uit, die ook weer afgedekt wordt door een terras. Kleinere ven-sters achter de beeldenrij bieden uitzicht op een tweede galerij in de kerk. Het roosvenster is van de 16e eeuw en qua stijl laatgotisch. Boven het niveau van het roosvenster bevindt zich weer een overdekt terras, een toevoeging van Viollet-le-Duc. Alle terrassen zijn toegankelijk en geven toegang tot de aangrenzende etages van de torens. De terrassen maakten het noodzakelijk regenwater via waterspuwers af te voeren.

1. Notre-Dame van Amiens. De koningen in het midden van de galerij. Datering: 8 januari 2008.

Foto: Mattana - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

2. Notre-Dame van Amiens. Het roosvenster van de westgevel, waarvoor een terras ligt, boven de koningsgalerij. 

Datering: 8 januari 2008. Foto: Mattana - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

3. Notre-Dame van Amiens. Waterspuwers. De kat met vleermuisvleugels is geen waterspuwer, maar een fabeldier ter versiering. Datering:  7 juni 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

De beelden van de koningsgalerij

Van de 22 beelden uit de 13e eeuw is het moeilijk met zekerheid vast te stellen wie ze voorstellen. Ze vertonen slechte proporties; de hoofden zijn te groot en de benen te kort. Vergelijkbare galerijen zijn te vinden in de Notre-Dame van Reims en in de Notre-Dame van Parijs, waar de beelden echter uit de 19e eeuw stammen.

De Zuidgevel

In de zuidelijke toren bevindt zich de Christoffeldeur, naast een groot standbeeld van de heilige, die volgens de legende de kleine Jezus op zijn schouder draagt. Ter hoogte van de kapel Notre-Dame de Foy is een afbeelding van de Verkondiging te zien, met daarboven de aartsengelen Michael en Rafaël, die teruggaan tot het begin van de 14e eeuw. De muur van de kapel van de Mariahemelvaart, die vroeger aan Sint-Nicolaas was gewijd, toont het beeld van een wedehandelaar en zijn vrouw. Boven hen bevindt zich een afbeelding van Sint-Nicolaas met een kookpot waarin drie kinderen zijn afgebeeld. Een volgend beeld is gewijd aan de Verheerlijking. Tot slot is er een beeld dat vermoedelijk Guillaume de Mâcon voorstelt, aangezien hij aan het eind van de 13e eeuw de aangrenzende kapel liet bouwen.

4. Notre-Dame van Amiens. Beeld van de heilige Christoffel met het kind Jezus, bij de zuidelijke toren. Datering:  7 juni 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

5. Notre-Dame van Amiens. De Verkondiging op de gevel van de kapel Notre-Dame de Foy in de zuidgevel. Datering:  7 juni 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

6. Notre-Dame van Amiens. Detail van de Maagd met Kind op de trumeau van het portaal van de Vergulde Maagd: drie engelen dragen haar nimbus. Datering: 20 april 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

De zuidgevel van het dwarsschip en het portaal Saint-Honoré

Ingeklemd tussen twee steunberen rijst de zuidgevel van het dwarsschip op, met 60 m bijna net zo hoog als de zuidelijke toren[7]. Er zijn drie etages te onderscheiden: het 20 m hoge portaal, dan een enorme lichtbeuk met vensters en geheel bovenaan een fronton. De twee steunberen, zeer breed aan de basis, zijn getrapt opgebouwd met horizontale uitstekende randen als afscheiding, wat de verticaliteit van het geheel wat afzwakt.

Boven het portaal vormt een nauwe galerij met balustrade de scheiding met de lichtbeuk, die het triforium in de dwarsbeuk verlicht, met twee rijen vensters, waarvan de onderste rij sierlijk is gevat in rijen pilaren gekroond met een klein roosvenster met daarboven kleine frontons. De bovenste rij is iets eenvoudiger van opzet. De etage wordt bekroond met een laatgotisch roosvenster met ver-sierde zwikken dat de hele gevel beslaat.

Het bovenste niveau wordt gevormd door een hoog driehoekig fronton waarvan de verticale banden weer sterk de verticaliteit van de gevel accentueren. Daartoe dragen ook de pinakels aan weerszijden en op de top zeer bij. Het portaal van Saint-Honoré wordt ook wel het portaal van de Vergulde Maagd genoemd vanwege het beeld dat op de trumeau staat. Maar het timpaan is gewijd aan de H. Honoratius, zesde bisschop van Amiens, die leefde in de 6e eeuw.

Op de latei boven de deuren ziet men de apostelen afscheid nemen van Christus op Hemelvaartsdag. In de timpaan zelf worden – van beneden naar boven – de wijding van Honoratius, de aan hem toegeschreven miraculeuze genezingen en een processie van relieken van de heilige afgebeeld. De dood van Christus op Golgotha bekroont het geheel.

De voorkant van de trumeau wordt ingenomen door het beeld van de Vergulde Maagd. Het is een replica; het 13e-eeuwse origineel staat in de kerk om verdere verwering door weersinvloeden te voorkomen. Het beeld toont een zachtmoedige Maria met kind onder een baldakijn. Drie engelen dragen haar nimbus. spelend. Het beeld breekt met de traditie van statige Mariabeelden zoals tot dan toe gebruikelijk. De houding is natuurlijker; het is alsof ze het kind op haar heup heeft. Ze glimlacht, wiegt het kind, speelt ermee. Jezus met tamelijk bolle wangen schijnt zelfs met de wereldbol in zijn hand te spelen. Deze wijze van afbeelden zal na dit voorbeeld vaker nagevolgd worden.

De noordkant van de kathedraal

De noordgevel van het schip wordt overheerst door de luchtbogen, waartussen de zeer hoge vensters van de zijkapellen. De verdeel-pijlers tussen de vensters zijn getooid met beelden, o.a. van de H. Lodewijk (een van de oudste voorstellingen van hem), Guillaume de Mâcon en de H. Agnes. Het dak van de kapellen wordt gevormd door een terras, afgezet met een balustrade, die de top van de gevel vormt. Dit terras en de balustrade zijn toevoegingen, gedaan tijdens een restauratie door Viollet-le-Duc, die later scherpe kritiek hebben opgeroepen.

De noordgevel van het dwarsschip is minder versierd dan de zuidgevel. Er is slechts één beeld van een onbekende bisschop. Wel op-vallend is het portaal, gewijd aan de H. Firminius II, de Belijder, bisschop van Amiens in de tweede helft van de 4e eeuw. Een groot roosvensters met ingewikkeld maaswerk bepaalt het beeld.

De vensters van het koor hebben een andere opzet dan die van het schip. Ze zijn voorzien van grote driehoekige frontons, die boven de dakrand uitsteken.

7. Notre-Dame van Amiens. De noordkant van de kathedraal. Het transept, de vieringtoren, de zijkapellen en rechts de gehalveerde torens. Geheel links het koor met de zijkapellen. Datering: 3 augustus 2007. 

Foto: VincentdeMorteau, cropped by MathKnight - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 2.5

8. Notre-Dame van Amiens. De zes noordelijke zijkapellen van het schip ontvangen het licht via zeer grote vensters met glas-in-loodramen. Bovenaan: het terras met de balustrade. Datering: 25 januari 2008. Foto: Florestan - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY 3.0

9. Notre-Dame van Amiens. Detail van het noordelijk roosvenster. Datering: 20 april 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

De luchtbogen

Dubbele luchtbogen[8] steunen het bovenste deel van het schip. Ze verlenen op twee plaatsen tegendruk op de spatkrachten, onder- en bovenaan de aanhechting van de gewelven. Ze worden op hun plaats gehouden door massieve steunberen. De pinakels op de steunberen zijn niet alleen sier, ze vergroten met hun gewicht de steunfunctie. De dekplaat van de bovenste luchtboog dient ook de afvoer van het regenwater; ze zijn daartoe verlengd met grote waterspuwers.

De luchtbogen van het bovenste deel van het koor, gebouwd in 1260, tonen een sterk verschil met die van het schip van dertig jaar eerder. Ze verlenen steun op één niveau, maar hebben twee armen. Ze leunen op twee tamelijk slanke steunberen. De bovenste arm van de constructie van 1230 is vervangen door een ajour bewerkt maaswerk waarboven een goot die slechts water afvoert. De eigen-lijke luchtboog hoefde slechts tegendruk te geven op de plaats van één rib van een gewelf. In de lengterichting van het koor, waar tegendruk tegen zowel de gordel- als de spitsbogen vereist is, moesten de luchtbogen van dit type in de 15e eeuw toch versterkt worden door zwaardere bogen met een grotere straal[9].

Het hoge elegante hoogkoor van de kathedraal van Amiens wordt gevormd door drie etages vensters en een serie steunberen en luchtbogen Het geheel is rijkelijk versierd met bewerkte frontalen, beelden, waterspuwers en pinakels. De luchtbogen hier zijn van hetzelfde type als die langszij het koor. Het eerste steunpunt ligt bij de top van de pijler tussen de kooromgang en een straalkapel; het tweede meer naar onderen bij de brede voet van de scheidingswand tussen de straalkapellen. De steunberen hebben twee vleugels ter vergroting van de draagkracht.

10. Notre-Dame van Amiens.  De luchtbogen van het schip van de kathedraal van Amiens - Tekening van Viollet-le-Duc.

Datering: 11e tot 16e eeuw. Afbeelding: Deze afbeelding is afkomstig van Woordenboek van de Franse architectuur van 11e tot 16e eeuw. Licentiestatus: Publiek domein

11. Notre-Dame van Amiens. Het hoogkoor en opengewerkte dubbelarmige luchtbogen. Datering: 5 augustus 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

12. Notre-Dame van Amiens. De steunberen van de middelste kapel van het koor met de beelden van de musicerende koningen. Links de twee vleugels van een luchtboog van het hoogkoor. Datering: 7 juni 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

13. Notre-Dame van Amiens. Het hoogkoor van de kathedraal. Datering: 5 augustus 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

14. Notre-Dame van Amiens. Detail van het hoogkoor gezien vanuit het zuiden. Datering: 7 juni 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

Interieur

15. Notre-Dame van Amiens. Het interieur van de kathedraal gezien vanaf de ingang. Datering: 25 januari 2008.

Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

16. Notre-Dame van Amiens. Het blinde triforium, de vensters van de lichtbeuk en de vierdelige gewelven van het middenschip. Op de voorgrond de hoge pijlers van de grote arcades, versterkt door vier gebundelde colonnettes. Datering: 31 augustus 2007.

Foto: Mfspecht - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

17. Notre-Dame van Amiens. Het schip van de kathedraal, gebouwd tussen 1220 en 1230, kijkend naar het westen.

Datering: 28 september 2007. Foto: User:Anoneditor - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

18. Notre-Dame van Amiens. De zuidelijke zijbeuk van het schip. Op de achtergrond de dwarsbeuk, daarachter de kooromgang. Datering: 5 juni 2004. Foto: cavorite - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 2.0

19. Notre-Dame van Amiens. Gezicht op de viering en de noordelijke dwarsbeuk. Foto genomen vanaf het zuidelijke deel van de kooromgang. Datering: 1 september 2007. Foto: Amanda Slater, from Coventry (England - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 2.0

20. Notre-Dame van Amiens. De gewelven van de viering. Bovenaan de foto het schip, onderaan het koor. Datering: 25 januari 2008.

Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

21. Notre-Dame van Amiens. Het begaanbare terras op de noordelijke zijkapellen van het schip. Datering: 25 januari 2008.

Foto: Florestan - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

Literatuur

  • Stephen Murray, Notre-Dame of Amiens. Life of the Gothic Cathedral, 2020. ISBN 9780231551472

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  1. Notre-Dame d'Amiens de Antoine Pierre Marie Gilbert - 1833 (pagina 21 en volgende)
  2. Les plus belles églises du monde - notices historiques et archéologiques de J.J. Bourassé, 1857 (page 180) - Attention l'auteur croit erronément qu'il s'agit de la Vierge Dorée du portail Saint-Honoré
  3. Biografische gegevens van de heiligen is te vinden in: Stijn van der Linden, De Heiligen. Amsterdam/Antwerpen, Uitgeverij Contact, 1999. Zie ook http://www.heiligen.net
  4. Het timpaan van het portaal van de Moeder Gods
  5. De handel in de blauwe kleurstof wede was ooit een bron van rijkdom in Amiens
  6. Het verhaal van de heilige, die drie kinderen redt die door een boze slager in de kookpot waren gestopt, is welbekend in het noorden van Frankrijk en België
  7. De gevel van de zuidelijke dwarsbeuk en het portaal van Saint-Honoré – photo
  8. Waarschijnlijk aangebracht naar het voorbeeld van de Kathedraal van Soissons.
  9. Foto : De opengewerkte luchtbogen van de zuidwand van het koor worden ondersteund door luchtbogen met een grotere straal. Links de vensters van het triforium van het koor
  10. La Cathédrale Notre-Dame d'Amiens de M. Duvanel et J. Macrez des Éditions Poire-Choquet, Amiens, 1998, ISBN 2-9502147-5-4, p. 81.
  11. Histoire littéraire de la France - de Antoine Rivet de la Grange, François Clément - 1842 (page 20)

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Externe links/verwijzingen

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/Notre-Dame_van_Amiens - 27 januari 2026

Pagina bijgewerkt: 7 februari 2026 - Foto nr. 19, 20, 21.