Notre-Dame van Amiens - Deel 1 / Gotische architectuur Frankrijk - Foto-overzicht

Notre-Dame van Amiens - Deel 1

De Kathedrale basiliek van Onze-Lieve-Vrouw (Frans: Notre-Dame) is de kathedraal van het bisdom Amiens en de grootste kerk van de Franse stad Amiens, de hoofdstad van de voormalige regio Picardië. Het is de grootste gotische kathedraal van Frankrijk en behoort met die van Chartres, Reims en Bourges tot de zuiverste voorbeelden van de gotiek. Op 12 december 1854 werd zij door paus Pius IX verheven tot basiliek. Sinds 1981 staat de kathedraal op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Geschiedenis

De bouw werd begonnen in 1220, nadat een oudere kathedraal door brand was verwoest. Men begon de bouw met het schip en niet, zoals gebruikelijk, met het koor. Het schip werd voltooid in 1247. Het heeft een hoogte van bijna 43 meter. In 1269 werd de kathe-draal voltooid. Tussen 1292 en 1375 werd er een aantal kapellen aangebouwd tussen de steunberen van de zijschepen.

In de 19e eeuw voerde Viollet-le-Duc na een lange periode van verwaarlozing een grondige restauratie door die meer dan 25 jaar in beslag nam. Deze restauratie was niet geheel zonder controverses omdat elementen aan het interieur werden toegevoegd die het middeleeuwse gebouw nooit had gekend. Ook de gevel werd ingrijpend gewijzigd door het aanbrengen van een tweede galerij tussen de bovenste delen van de torens.

"Oorspronkelijk" grondplan van de kathedraal, met onderaan de brede basis van vierkante torens, getekend door Eugène Viollet-le-Duc in 1854.Plattegrond van de kathedraal aan het begin van de 20e eeuw. Links van het middenschip zijn elf zijkapellen bijgebouwd. Uiterst links valt op dat de diepte van de torens is gehalveerd.Luchtstandpunt.

Afmetingen

Het gebouw

lengte: buitenwerks 145 m, binnenwerks 133,50 m
diepte van het koor met inbegrip van de kooromgang en de middelste kapel : 64 m
lengte van het schip: 54 m
breedte van het middenschip: 14,60 m
breedte van de zijbeuken: 8,65 m
hoogte van de gewelven van de zijbeuken: 19,7 m (bijna het dubbele van de zijbeuken van de Notre-Dame van Parijs, die tussen de 10 en 10,5 m meten)
hoogte van de pijlers langs het schip (inclusief kapitelen) : 13,85 m
afstand tussen de pijlers (van west naar oost) : 5,2 m
lengte van de dwarsbeuk zonder de zijbeuken: 14,25 m
breedte van de dwarsbeuk, buitenwerks: 29,30 m
lengte van de dwarsbeuk buitenwerks: 70 m
lengte van de dwarsbeuk buitenwerks: 62 m
hoogte van de gewelven: 42,30 m (tegen 33,50 m in de Notre-Dame van Parijs)
hoogte van de nok van het dak: 56 m
hoogte van de spits: 112,70 m
hoogte van de noordtoren: 68,19 m (even hoog als de torens van de Notre-Dame van Parijs)
hoogte van de zuidtoren: 61,70 m (slechts zes meter hoger dan de nok van het gebouw rondom)
overdekte ruimte: 7.700 m²
inhoud van het interieur : ongeveer 200.000 m³ (bijna het dubbele van de Notre-Dame in Parijs, maar slechts de helft van de Dom van Keulen, die 407.000 m³ meet)
diameter roosvenster : 13,1 m

Westelijke gevel

totale breedte: 48,78 m
breedte van de ingang van het portaal van de Goede God: 11,69 m
diepte daarvan: 5,52 m
breedte van de twee andere portalen: 6,27 m
diepte van deze twee portalen: 4,54 m
breedte van de 2 steunberen tussen de 3 portalen: 2,92 m

Naar: « Notre-Dame d'Amiens » gepubliceerd in 1833 door Antoine Pierre Marie Gilbert[1], de totale hoogte gerekend vanaf de vloer van de kerk tot aan de top van de spits, inclusief de haan, zou 128,64 m zijn, waarvan echter twee meter afgetrokken moet worden vanwege een later uitgevoerde restauratie.

Kenmerken

Enkele kenmerken van de kathedraal zijn de helderheid en de harmonie van de verhoudingen. Ook het grondplan, de driedelige opstand van het schip, de beelden aan de hoofdfaçade en in het zuidelijk transept en het labyrint en andere patronen in de vloer zijn opmerkelijk.

In de kathedraal bevinden zich twee bronzen graftombes uit de 13e eeuw, namelijk die van Geoffroy d'Eu en van Evrard de Fouilloy, de bisschop die in 1220 opdracht gaf tot de herbouw van de kathedraal. Deze tombes zijn zeldzame voorbeelden van gietkunst uit deze tijd.

De façade wordt tijdens de feestdagen aan het eind van het jaar en gedurende de zomer 's avonds verlicht met gekleurd licht, dat de originele kleuren van de beelden op de façade nabootst.

De Notre-Dame van Amiens heeft als voorbeeld gediend bij de bouw van vele kerken, waaronder de Sint-Janskathedraal 's-Hertogen-bosch, de Sint-Martinuskerk in Aalst, de Dom van Keulen en Saint Patrick's Cathedral in New York.

Plattegrond en opbouw

De kathedraal heeft een grondplan in de vorm van een Latijns kruis; het schip en de dwarsbeuk hebben beide zijbeuken. Het koor heeft vijf schepen en zeven straalkapellen, waarvan de middelste gelijkenissen vertoont met de architectuur van de Sainte-Chapelle in Parijs, die uit dezelfde tijd stamt. De opstand is drieledig: arcades, triforium en lichtbeuk met hoge vensters. De pijlers zijn rond en worden geflankeerd door colonettes. De graatgewelven steunen op samengestelde colonettes.

De westelijke gevel en de torens

De opbouw van de westelijke gevel is zeer harmonisch door de driedeling in zowel de horizontale als verticale richting. De drie por-talen, het triforium met daarboven de koningsgalerij en het roosvenster vormen de horizontale geleding. Twee zeer brede steun-beren brengen verticaal een scheiding teweeg. De gevel is enigszins getrapt: naar boven toe wijken de etages steeds iets terug. Daardoor konden in de steunberen pinakels als versiering worden aangebracht. De torens zijn niet vierkant zoals gebruikelijk maar rechthoekig, ze zijn slechts half zo diep als breed. In feite zijn het dus halve torens. De fundamenten zijn echter wel degelijk vierkant; het is duidelijk dat door geldgebrek de bouwplannen zijn gewijzigd. De rechter toren is vroeggotisch, de linker toren met zijn vele versieringen laatgotisch.
Op de enorme steunbeer, die noodzakelijk was vanwege de helling in het terrein, werden negen 14e-eeuwse beelden geplaatst. De onderste rij wordt gevormd door de Maagd Maria, Johannes de Doper en de Sint-Firminus, daarboven koning Karel V van Frankrijk en zijn zonen, bovenaan kardinaal Jean de La Grange en twee onbekenden.

Foto-Galerie

1. Notre-Dame van Amiens. De gevel van de Kathedrale basiliek van Onze-Lieve-Vrouw. Datering: 1220-1269.

Foto: Jean-Pol GRANDMONT - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

2. Notre-Dame van Amiens. "Oorspronkelijk" grondplan van de kathedraal, met onderaan de brede basis van vierkante torens, getekend door Eugène Viollet-le-Duc. Datering: 1854. Afbeelding: Eugène Viollet-le-Duc - Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

3. Notre-Dame van Amiens. Plattegrond van de kathedraal aan het begin van de 20e eeuw. Links van het middenschip zijn elf zijkapellen bijgebouwd. Uiterst links valt op dat de diepte van de torens is gehalveerd. Datering:1909.

Afbeelding: Karl Baedeker (Firm) - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: No restrictions

4. Notre-Dame van Amiens. Uitzicht vanuit het zuidoosten vanaf de Perret-toren. Datering: 17 september 2015.

Foto: BB 22385 / Cathédrale, AmiensTP - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

5. Notre-Dame van Amiens. Gevel van de zuidtoren met de zonnewijzer. Datering: 6 augustus 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

6. Notre-Dame van Amiens. De zonnewijzer. Datering: 6 augustus 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

7. Notre-Dame van Amiens. Beeld van Maria op de steunbeer van de noordtoren (eind 14e eeuw). Aan haar voeten speelt een man op een rebec, soort viool met drie snaren. Datering: 9 juni 2008. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

De portalen

De portalen van de westgevel en de dwarsbeuk vormen een zeker theologisch programma.

8. Notre-Dame van Amiens. Het timpaan van het Laatste Oordeel met archivolt. Datering: 9 januari 2008.

Foto: Mattana - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

9. Notre-Dame van Amiens. Cenrtrale ingang. Het timpaan van het Laatste Oordeel. Datering: 20 april 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

10. Notre-Dame van Amiens. Het timpaan van het Laatste Oordeel: De “Lieve God” van de trumeau. Datering: 20 april 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

Het portaal van het Laatste Oordeel

Het timpaan in dit portaal (soms ook het portaal van de “Lieve God” genoemd) herinnert – zoals gebruikelijk – de gelovigen aan het oordeel dat ooit over hun leven geveld zal worden. Het heeft drie registers: onderaan komen de wederopgestanen uit hun graven onder trompetgeschal. Aartsengel Michael weegt hun zielen. Een duivel tracht door bedrog de schaal in zijn voordeel te laten over-hellen. In het midden worden de verdoemden van de uitverkozenen gescheiden en naakt in de muil van Leviathan gedreven. Bovenaan toont Christus, met de armen opgeheven, zijn wonden. Maria en Johannes de Doper knielen als voorspraak voor het heil der zielen. Engelen dragen de lijdenswerktuigen. Hemel en hel worden getoond in de onderste cassettes van de boogrondingen van de archivolt. In het paradijs worden de zielen in de schoot van Abraham opgenomen. Zij begeven zich naar een stad, die het hemelse Jeruzalem voorstelt. De hel wordt op dezelfde wijze afgebeeld als in de Notre-Dame van Parijs. Men ziet een kookpot en naakte ruiters op steigerende paarden; zij verwijzen naar de Apocalyps.

11. Notre-Dame van Amiens. Het timpaan van het Laatste Oordeel : de Christus van het Oordeel. Aan zijn zijde, geknield, Maria en Johannes de Doper als voorspraak voor het heil der zielen. Datering: 25 januari 2008. Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY 3.0

12. Notre-Dame van Amiens. Het beeld van de profeet Nahum, op de zuidhoek van de steunbeer tussen het centrale portaal en het portaal van de H. Firminus. Datering: 8 januari 2008. Foto: Mattana - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

13. Notre-Dame van Amiens. Het portaal van het Laatste Oordeel: beelden van de apostelen: van links naar rechts Petrus, Andreas, Jacob de Oudere, Johannes, Simon, Bartolomeus, de profeten Jessaja en Jeremias. Datering: 20 juli 2005.

Foto: aengineer uit Philadelphia, United States - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 2.0

14. Notre-Dame van Amiens. In het midden van de foto : medaillon met Jonas die uit de walvis komt. Datering: 6 augustus 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

Op de trumeau staat Christus de Verlosser: de “lieve God van Amiens”. Op de wangen terzijde van de deuropening staan de beelden van de twaalf apostelen en de vier voornaamste profeten. Links: Daniël, Ezechiël, Simon, Philippus, Matheus, Thomas, Jacob de Jongere en Paulus ( met boek en zwaard); rechts: Petrus (met de sleutels), Andreas, Jacob de Oudere (met de bedevaardersschelp), Johannes, Simon, Bartholomeus, Jesaja en Jeremias. Op de muur eronder zijn medaillons in de vorm van een vierpas aangebracht, waaronder één met Jonas die uit de walvis komt.

Het portaal van de H. Firminus

In dit portaal is de timpaan aan de geschiedenis van de H. Firminus gewijd, zijn beeld staat voor de trumeau. De grote beelden in de linkerwang betreffen behalve de twee engelen de heiligen Ulfia, de martelaren Aucheul en Ache, Honoratius (ooit bisschop van Amiens); in de rechterwang staan Firminius I (de biechtvader. Firminus II, bisschop van Amiens), Domice, Fuscianus (martelaar), Warlus en Luxor.[3]

15. Notre-Dame van Amiens. Het portaal Saint-Firminus gezien vanaf het midden van de gevel. Datering: 6 augustus 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

16. Notre-Dame van Amiens. Het portaal Saint-Firminus. Datering: 17 augustus 2008.

Foto: Welleschik - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

17. Notre-Dame van Amiens. Het portaal Saint-Firminus. De grote beelden van de rechter deurpost. Daaronder de tekens van de Dierenriem van de Picardische kalender. Datering: 1 september 2007. Foto: Amanda Slater, from Coventry (England) - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 2.0

18. Notre-Dame van Amiens. Het portaal Saint-Firminus. Twee van de grote beelden van de linker deurpost: H. Ulfia en een engel.

Datering: 22 april 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

De Picardische kalender

De grondmuur in dit portaal is versierd met medaillons in de vorm van een vierpas die een verband leggen tussen de tekens van de dierenriem en de werkzaamheden op het land in de verschillende maanden. Hier wordt duidelijk tot uitdrukking gebracht dat de landbouw in de 12e en 13e eeuw de belangrijkste bron van bestaan was. De maanden of jaargetijden zijn af te lezen aan de afge-beelde kledij. De serie medaillons wordt ook wel aangeduid met de term Picardische kalender.

19. Notre-Dame van Amiens. Tekens van de Dierenriem: De Tweelingen. Datering: 18 april 2007.

Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

20. Notre-Dame van Amiens. Tekens van de Dierenriem: De Kreeft. Kreeft is een vertaling van het Latijnse "cancer" wat eigenlijk "krab" betekent. Datering: 18 april 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

21. Notre-Dame van Amiens. Tekens van de Dierenriem: De Waterman. Datering: 18 april 2007. Foto: Vassil - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

Het portaal van de Moeder Gods of van de Maagd

Dit zuidelijke portaal van de voorgevel van de kerk is gewijd aan de Maagd Maria. In het timpaan vindt men in het onderste register een serie van zes personages uit het Oude Testament, de voorouders van Maria. De dood en de tenhemelopneming van de Maagd zijn weergegeven in het middelste register; het bovenste register laat haar Kroning in het Paradijs zien.[4].

Voor op de trumeau staat een groot beeld van Maria die het Kwaad, in de vorm van een fabeldier met een mensenhoofd, vertrapt. Het is zeer statisch, naar het voorbeeld van de beelden in de kathedraal van Chartres.

De beelden in de ondiepe nis boven de grondmuur zijn opvallend: rechts geven drie paren van beelden drie belangrijke episodes uit het leven van de Maagd Maria weer,: de Verkondiging, de Visitatie en de Opdracht van Jezus in de Tempel. Links ziet men van buiten naar binnen, de Koningin van Sheba, Koning Salomo, Koning Herodes de Grote en de Drie Koningen.

22. Notre-Dame van Amiens. Het portaal van de Moeder Gods. Datering: 17 augustus 2008.

Foto: Welleschik - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

23. Notre-Dame van Amiens. Portaal van de Moeder Gods : de Opdracht van Jezus in de Tempel door Maria. Rechts Simeon.

Datering: 25 januari 2008. Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

24. Notre-Dame van Amiens. Portaal van de Moeder Gods : de Verkondiging, de aartsengel Aartsengel Gabriël en Maria.

Datering: 25 januari 2008. Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

25. Notre-Dame van Amiens. Dit detail van de tweede koning toont de uitstekende staat waarin de beelden verkeren. Het gezicht toont nog sporen van de oorspronkelijke polychromie.

Datering: 25 januari 2008. Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

26. Notre-Dame van Amiens. Portaal van de Moeder Gods : De geboorte van Eva. Datering: 25 januari 2008.

Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

27. Notre-Dame van Amiens. De verzoeking van Adam en Eva - Detail onder aan de trumeau van het portaal van de Moeder Gods.

Datering: 25 januari 2008. - Foto: Eusebius - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

Literatuur

Stephen Murray, Notre-Dame of Amiens. Life of the Gothic Cathedral, 2020. ISBN 9780231551472

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/Notre-Dame_van_Amiens - 31 december 2025

Notre-Dame van Amiens - Deel 1

Pagina bijgewerkt: 1 februari 2026