Renaissance-Humanisme

Het renaissance-humanisme was een intellectuele en culturele beweging in de 14e tot 16e eeuw die de menselijke rede, het individu en de kritische bestudering van de klassieke oudheid centraal stelde. De beweging begon in Italië (met name in Florence) en luidde een breuk in met het middeleeuwse dogmatische denken door de nadruk te verschuiven van het hiernamaals naar het leven op aarde.

Wat is het Renaissance-Humanisme?

Het woord 'humanisme' stamt af van de studia humanitatis: een pakket van vijf humanistische vakken dat destijds opkwam. In tegenstel-ling tot de middeleeuwse focus op logica en metafysica, richtten humanisten zich op:

Grammatica
Retorica (redeneerkunst)
Geschiedenis
Poëzie
Ethiek (moraalfilosofie)

Het doel was niet om religie af te schaffen, maar om via kritisch denken en onderwijs de menselijke deugd en talenten optimaal te ont-plooien.

De Vier Belangrijkste Kenmerken

Ad Fontes (Terug naar de bronnen): Humanisten wilden de originele Griekse en Romeinse teksten lezen. Ze zuiverden oude geschriften van middeleeuwse vertaalfouten.
Antropocentrisme (De mens centraal): Waar in de middeleeuwen God en het hiernamaals het middelpunt van de wereld waren (theocentrisme), verschoof de focus nu naar de potentie, de vrije wil en de waardigheid van de mens.
Kritische denkhouding: Wetenschap en filosofie moesten gebaseerd zijn op logica, ratio en empirisch bewijs, in plaats van het blin-delings opvolgen van de kerkelijke leer.
Uomo Universale (De universele mens): Het ideaalbeeld van een persoon die uitblonk in zowat álle disciplines, zoals kunst, weten-schap, literatuur en sport. Leonardo da Vinci is hier het bekendste voorbeeld van.

Humanist	Land	Belangrijkste bijdrage
Francesco Petrarca	Italië	De 'vader van het humanisme'. Hij herontdekte de brieven van Cicero en pleitte als eerste voor een culturele wedergeboorte.
Desiderius Erasmus	Nederland	Schreef Lof der Zotheid. Hij leverde felle kritiek op de corruptie binnen de kerk en vertaalde het Nieuwe Testament opnieuw vanuit het Grieks.
Giovanni Pico della Mirandola	Italië	Schreef de Oratie over de menselijke waardigheid. Hierin betoogde hij dat de mens door God is begiftigd met een vrije wil om zijn eigen lot te bepalen.
Thomas More	Engeland	Schreef de Oratie over de menselijke waardigheid. Hierin betoogde hij dat de mens door God is begiftigd met een vrije wil om zijn eigen lot te bepalen.

Impact op de Wereldgeschiedenis

De uitvinding van de boekdrukkunst rond 1450 zorgde voor een razendsnelle verspreiding van deze nieuwe ideeën door heel Europa. Dit had grote gevolgen:

De Reformatie: Door de kritische tekstbestudering van onder andere Erasmus ontdekten geleerden dat de katholieke kerkelijke leer op cruciale punten afweek van de oorspronkelijke bijbelteksten. Dit legde de intellectuele basis voor Maarten Luther en de prote-stantse Reformatie.
De Wetenschappelijke Revolutie: De verschuiving naar zelf observeren en logisch redeneren legde de fundering voor de moderne wetenschap in de 17e eeuw.
Onderwijshervorming: Er kwamen nieuwe scholen en universiteiten die de studia humanitatis adopteerden om burgers op te leiden tot kritische en actieve deelnemers aan de maatschappij.

1. "De Atheense filosofenschool" van Raphael. Datering: 1509-1510. Foto: Rafaël Santi - The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (DVD-ROM), distributed by DIRECTMEDIA Publishing GmbH. ISBN: 3936122202 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

2. Francesco Petrarca, "vader van het humanisme". Datering: 1304-1374. Foto: Gebaseerd op een staalgravure, uitgegeven door Gustav Schauer Photographische Kunstanstalt, Grosse Friedrichs Str. 188 Berlijn. - Carte de Visite - Foto 5,6 x 8,3 cm. - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein