Maaslandse kunst

Maaslandse kunst of Mosaanse kunst is een regionale stijl binnen de Romaanse kunst die tussen de 11e en 13e eeuw een groot aantal kunstwerken op het gebied van architectuur, beeldhouwkunst, edelsmeedkunst en illuminatie heeft voortgebracht in een gebied dat wordt aangeduid als het Maasland.

Verspreidingsgebied

Het Luiks-Limburgse Maasland, het verspreidingsgebied van de Maaslandse kunst, bestaat grofweg uit de huidige provincie Luik, de Belgische provincie Limburg, het zuidelijk deel van Nederlands-Limburg en de aangrenzende regio Aken. Het gebied valt grotendeels samen met de huidige Euregio Maas-Rijn, of ook wel met het oude Prinsbisdom Luik, dat in de middeleeuwen sterke banden had met zowel het Heilige Roomse Rijk als het aartsbisdom Keulen.

De belangrijkste centra van Maaslandse kunst waren de steden Luik, Hoei, Visé, Tongeren, Maastricht en Aken en de vele belangrijke abdijen in het gebied (Burtscheid, Rolduc, Susteren, Sint-Odiliënberg, Sint-Truiden, Nijvel, Stavelot en Floreffe). Op haar hoogtepunt had de Maaslandse kunst tevens grote invloed op aangrenzende regio's zoals het Utrechtse Nedersticht en het Duitse Rijnland ( Keulen, Deutz, Bonn, Schwarzrheindorf).

Maaslandse kunstenaars werkten ook buiten de eigen regio, soms als rondtrekkende ateliers, op zoek naar nieuwe opdrachten. Zo is het waarschijnlijk dat het Maastrichtse Heimo-atelier van metsen (steenhouwers en beeldhouwers), dat tussen 1140-1180 aan de sculpturale decoratie van de Sint-Servaas- en Onze-Lieve-Vrouwebasiliek werkte, in deze zelfde periode de Sint-Clemenskerk in Schwarzrheindorf en het Landgrafenhaus van de Wartburg in Eisenach van beeldhouwwerk voorzagen.

Ontwikkeling van de Maaslandse kunst

Omdat het Maasland het kerngebied vormde van het Karolingische rijk werd de Maaslandse kunst sterk beïnvloed door de Karolingische kunst. De Maaslandse kunst gaat, sterker dan andere regionale varianten in de romaanse kunst, terug op klassieke vormen.

De iconografie van Maaslandse kunst ontleent haar voorbeelden vooral aan oud- en nieuwtestamentische verhalen, maar maakt ook vaak gebruik van alledaagse taferelen en typisch middeleeuwse allegorieën. De gedetailleerde taferelen die op de kapitelen in de beide Maas-trichtse hoofdkerken geven een bijzonder inzicht in het leven van de middeleeuwers. Zo zijn er o.a. ambachten te zien, het werken op het land en de bedeling van de armen.

Vaak wordt de Maaslandse edelsmeedkunst als het hoogtepunt van de Maaslandse kunst gezien. Vooral het werk van Nicolaas van Ver-dun, het driekoningenschrijn in Keulen, het Anno-schrijn in Siegburg en het schrijn van Onze-Lieve-Vrouwekathedraal Doornik, worden tot het beste van de romaanse kunst gerekend.

De vier meest prominente beeldhouwers van de Maaslandse kunst zijn[1]:

  • Reinier van Hoei
  • Godfried van Hoei
  • Nicolaas van Verdun
  • Hugo van Oignies

  • Hoogtepunten Maaslandse kunst

Architectuur

Beeldhouwkunst

  • Gebeeldhouwde kapitelen in de crypte van de voormalige abdijkerk Rolduc (ca. 1140)
  • Gebeeldhouwde kapitelen in het westwerk van de Sint-Servaasbasiliek, Maastricht (ca. 1140-50)
  • Majestas Domini (12e-eeuws timpaan), Sint-Servaasbasiliek, Maastricht
  • Westwerkaltaar met dubbelreliëf (12e eeuw), Sint-Servaasbasiliek, Maastricht
  • Gebeeldhouwde kapitelen in de kooromgang van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, Maastricht (ca. 1150)
  • Eed op de relieken ((12e-eeuws reliëf), Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw, Maastricht
  • Vierdelig reliëf als koorafsluiting (12e eeuw) in Pieterskerk, Utrecht
  • Vierge de Dom Rupert (12e-eeuws reliëf), Curtiusmuseum, Luik
  • Pierre Boudon ((12e-eeuws reliëf), Curtiusmuseum, Luik
  • Sedes sapientiae (ca. 1230), Sint-Janskerk, Luik
  • Samson-portaal, voormalige abdijkerk Sint-Gertrudis, Nijvel
  • Doopvont van Furnaux (provincie Namen)

Edelsmeedkunst

  • Doopvont Sint-Bartolomeüskerk (Luik) door Reinier van Hoei
  • Hadelinusschrijn in Visé
  • Domitianusschrijn in Hoei
  • Mengoldusschrijn in Hoei
  • Noodkist, reliekschrijn van Sint-Servaas in Maastricht
  • Kruistriptiek van Stavelot, Morgan Library, New York
  • Draagaltaar van Stavelot, Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel
  • Reliekhouder van paus Alexander, Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel
  • Pinksterretabel (1160–1170), Musée national du Moyen Âge, Parijs
  • Kruistriptiek van Sainte-Croix (1160-1170), Grand Curtius, Luik
  • Voet van zogenaamd Kruis van Sint-Bertinus, Museum van Sint-Omaars
  • Driekoningenschrijn in Keulen door Nicolaas van Verdun
  • Karelsschrijn, reliekschrijn van Karel de Grote in Aken
  • Maurusschrijn, Maaslands schrijn, sinds 1888 in Bečov nad Teplou, Tsjechië
  • Odaschrijn in Amay
  • Remaclusschrijn in Stavelot
  • Kerkschat van Oignies te Namen door Hugo van Oignies

Overige kunstwerken

  • Floreffe-bijbel, 12e eeuw
  • Stavelot-bijbel, 11e eeuw
  • Evangeliarium van Notger (10e-12e eeuw)

1. Nijvel. Westfaçade voormalige abdijkerk. Datering: 12e eeuw. Foto: Donar Reiskoffer - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY 3.0

2. Wartburg. Landgrafenhaus, gedecoreerd door Maaslands Heimo-atelier. Datering: 12e eeuw. Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

3. Abdijkerk Rolduc. Crypte. Datering: 12e eeuw. Foto: Exorsist - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

4. Onze-Lieve-Vrouwebasiliek Maastricht. Gebeeldhouwde kapitelen in de kooromgang. ezicht op het koor van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek in Maastricht. De 20 figuratieve kapitelen van de kooromgang (beneden) dateren uit het midden van de 12e eeuw en behoren tot de hoogtepunten van de romaanse beeldhouwkunst in het Maasland. De 10 kapitelen en basementen van de galerij (boven) dateren uit omstreeks 1200 en zijn van mindere kwaliteit. De koorgewelfschildering is 19e-eeuws. De glas-in-loodramen zijn van Daan Wildschut. Het zilveren processiekruis (voorgrond midden) staat achter het altaar. Datering: ca. 1150. Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

5. Sint-Bartolomeüskerk, Luik. Doopvont van Reinier van Hoei. Datering: vroeg-12e-eeuws. Foto: Jean-Pol GRANDMONT - nl.wikipedia.org - Licdentiestatus: CC BY 2.5

6. Dom van Aken. Barbarossa-kroonluchter. Datering: 1170. Foto: Lokilech - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

7. St. Bartolomeüskerk, Luik.  Westwerk. Datering: 5 november 2006. Foto: Wolf Meusel - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

8. Basiliek van O.L.V. Maastricht. Oostkoor. Datering: 11 oktober 2010. Foto: Alain Rouiller - nl.wikipedia.org Licentiestatus: CC BY-SA 2.0

9. Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw, Maastricht: koorkapitelen. Datering: ca. 1150. Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

10. Sint-Servaasbasiliek, Maastricht: westwerkkapitelen. Datering: Midden 12e eeuw. Foto: Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

11. Onze-Lieve-Vrouwe-basiliek, Maastricht: Eed op de relieken. Datering: 13e eeuw. Foto: Kleon3 unknown sculptor Mosan region - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

12. Stavelot-triptiek (Morgan Library, New York). Datering: Onbekend. Foto: Stbalbach - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

13. Manuscriptdoos Edenboek St Servaas (Louvre, Parijs). Datering: 13e eeuw. Foto: Kleon3 Unknown silversmith from Mosan region - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

14. Pagina van Stavelot- Bijbel (British Museum, Londen). Datering: 1093. Foto: Anoniem - The Visual Arts: A History, by Hugh Honour & John Fleming. Pearson/Prentice Hall, 7th edition. p, 19 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

15. Romaans kapiteel uit de Sint-Lambertkerk in Luik (circa 1180). Grand Curtius Museum, Luik, België. Datering: ca.1180. Foto: Michel wal - commons.wikimedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties

  1. Wolf, Norbert (2009). Romaanse kunst. Taschen, Köln. ISBN 978-90-8969-042-5.

Externe links/verwijzingen

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/Maaslandse_kunst - 6 maart 2026

Pagina bijgewerkt: 8juni 2026 - Foto nr. 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15.