Sint-Augustinuskerk Geleen

De Sint-Augustinuskerk in Geleen is gebouwd in een neogotische stijl met expressionistische elementen. Het monumentale kerkgebouw staat in de volksmond ook wel bekend als de 'tweetorenkerk' vanwege zijn markante dubbeltorenfront. 

Architectuur en Bouwstijl

De kerk is ontworpen door de bekende architecten Jos Cuypers en Pierre Cuypers jr.. Hoewel de basisvorm teruggrijpt naar neogotische en traditionalistische vormen, is de invloed van het expressionisme uit het interbellum duidelijk zichtbaar in het strakke bakstenen ont-werp.

  • Exterieur: Het betreft een driebeukige bakstenen kruisbasiliek. De voorgevel wordt gekenmerkt door twee ongelede torens met een zadeldak. De zijbeuken vallen op door een ritmische reeks van individuele topgevels met zadeldaken. 
  • Interieur: Binnenin wordt de kerk overwelfd door houten spitsbooggewelven. De muren tonen een combinatie van schoon (onafge-werkt) metselwerk en strak pleisterwerk. 

Geschiedenis en Context

De huidige kerk aan de Prins de Lignestraat werd gebouwd in 1933–1934. Ze verving een eerdere parochiekerk uit 1863 die wegens de oprukkende mijnindustrie van de nabijgelegen Staatsmijn Maurits moest wijken. De kerk vormt het centrale middelpunt van een plan-matig interbellum-uitbreidingsproject in de wijk Krawinkel/Lutterade. Het gebouw staat op een directe zichtlijn vanaf het voormalige gemeentehuis.

Bijzondere Inventaris

  • Rijksmonument: De kerk is officieel beschermd als Rijksmonument vanwege haar architectuurhistorische zeldzaamheid en steden-bouwkundige waarde.
  • Het Orgel: In de kerk bevindt zich een historisch orgel uit 1863 (gebouwd door F.B. Loret-Vermeersch) met een neogotisch front van Maarschalkerweerd uit 1904. Dit orgel stond oorspronkelijk in Rotterdam en is in 1967 in Geleen geplaatst. 
  • Mijnverleden: Als stille getuige van de lokale mijnhistorie steekt er een ijzeren meetpin in de kerkmuur. Hiermee controleerde men destijds of het gebouw verzakte door de ondergrondse gangen van de kolenmijn.

Invloed Staatmijn Maurits op de Sint-Augustinuskerk

De relatie tussen de Staatsmijn Maurits en de Sint-Augustinuskerk was letterlijk en figuurlijk 'diepgeworteld':

  • Sloop oude kerk: Door de enorme uitbreiding van het mijnterrein, de spoorwegen en de noodzaak tot woningbouw moest de oor-spronkelijke parochiekerk uit 1863 wijken. Ook lokale monumenten, zoals het nabijgelegen Kapelke van Biesjtand, werden destijds om die reden gesloopt.
  • Bouw van de huidige kerk: De mijnindustrie dicteerde de nieuwe stedenbouwkundige as. De huidige Sint-Augustinuskerk (gebouwd 1933-1934) werd bewust op een prominente zichtlijn ontworpen om als spiritueel en sociaal middelpunt te dienen voor de nieuwge-bouwde mijnwerkers- en beambtenbuurt.
  • Mijnverzakkingen en de meetpin: Omdat de ondergrondse mijngangen van de Maurits zich als een onzichtbaar spinnenweb onder heel Geleen uitstrekten, liepen bovengrondse gebouwen continu gevaar om te verzakken. De ijzeren meetpin in de buitenmuur van de kerk was rechtstreeks gekoppeld aan het Rijksdriehoeksnet. Hiermee controleerde de mijnmeter van de Staatsmijn periodiek tot op de millimeter nauwkeurig of de zware dubbeltorenkerk verzakte of scheurde door de ondergrondse koolwinning. 

1. Sint-Augustinuskerk Geleen. Zuidgevel. Datering: Augustus 1985. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

2. Sint-Augustinuskerk Geleen. Interieur naar het oosten. Datering: 7 september 1992. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

3. Sint-Augustinuskerk Geleen. Interiweur. Overzicht orgel. Datering: 7 september 1992. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

4. Sint-Augustinuskerk Geleen. Situatie in 2022. Datering: 16 april 2022. Foto: Choinowski - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

5. Sint-Augustinuskerk Geleen. Orgel - speeltafel. Datering: 7 september 1992. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

6. Sint-Augustinuskerk Geleen. Zuidgevel. Datering: Augustus 1985. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

7. Sint-Augustinuskerk Geleen. Oostgevel. Datering: Augustus 1985. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

8. Sint-Augustinuskerk Geleen. Interieur, overzicht van de westgevel met het orgel (opmerking: Gefotografeerd voor Het Historische Orgel in Nederland). Datering: 31 december 2024. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org  - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

9. Sint-Augustinuskerk Geleen. Zicht op de zangtribune. Datering: juni 2006. Foto: kerkgebouwen-in-limburg.nl/-kerken/-lutterade/augustinus.

10. Sint-Augustinuskerk Geleen. Deel van het mozaïek in het linker transept. Datering: juni 2006. Foto: kerkgebouwen-in-limburg.nl/-kerken/-lutterade/augustinus.

Exrterne links/verwijzingen

Geraadpleegde bron(nen): o.a. nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Augustinuskerk_(Geleen) + AI-modus

Pagina toegevoegd: 3 augustus 2026: Algemene beschrijving Sint-Augustinuskerk Geleen (AI-modus) + Foto nr. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10