Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht

De kerk van Sint-Pieter boven, officieel Kerk van de Allerheiligste Verlosser en H. Petrus, ook wel Sint Pieter op de Berg genoemd, is een rooms-katholieke kerk gebouwd in 1875 in neogotische stijl, gelegen in de Maastrichtse wijk Sint Pieter. De kerk wordt gebruikt door de parochie Sint-Pieter, net als de kerk Sint-Pieter beneden. De kerk Sint-Pieter boven is een rijksmonument.

Op ongeveer 225 meter naar het zuiden staat de Lourdesgrot Sint Pieter.

Bouw en inwijding

De parochie Sint-Pieter had tot 1748 een kerk in het Maasdal, min of meer waar tegenwoordig de Sint-Lambertuskapel staat. Deze kerk, die waarschijnlijk oorspronkelijk uit de 12e of 13e eeuw stamde, belemmerde het schootsveld van de vesting Maastricht, waardoor bij (dreigende) belegeringen de kerk steeds weer moest worden afgebroken en herbouwd.[1] In 1748 gebeurde dit voor de laatste keer. Pastoor Ridderbeekx besloot vervolgens een kerk op veilige afstand van de vesting Maastricht te bouwen en wel op de oostelijke helling van de Sint-Pietersberg.[2] Het werd een eenvoudig zaalkerkje van drie traveeën. Het rechthoekige koor werd gedekt door een zadeldak, waarop een ranke dakruiter was geplaatst.

In 1872 besloot men een nieuwe kerk te bouwen, aangezien de kerk te klein en te bouwvallig was geworden. De nieuwe kerk verrees naast de oude, die in 1897 werd gesloopt.[3] Op 29 juni 1875 werd de nieuwe kerk gewijd door de Roermondse bisschop Paredis.[4] De kruiskerk met toren werd ontworpen door Johannes Kayser in neogotische stijl. Het is de eerste kerk die naar ontwerp van Kayser werd gebouwd. In weerwil van de toenmalige opvattingen rondom kerkenbouw werd de kerk niet georiënteerd. Het koor is dan ook niet zoals gebruikelijk gericht op het oosten, maar op het westen. De toren heeft een torenspits die geflankeerd wordt door vier torentjes.

Op 21 oktober 1939 werd de kerk Sint-Pieter beneden, gelegen in het dal, in gebruik genomen en werd de kerk op de berg gesloten. De altaren, beelden en het meubilair werden verhuisd naar de nieuwe kerk. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd in 1943-1944 de kerk gebruikt als opslagplaats van levensmiddelen voor het Sint-Pietersbergplan dat voorzag in de oprichting van een ondergronds evacuatie-centrum. De levensmiddelen konden echter niet ondergronds bewaard worden wegens de te hoge vochtigheidsgraad aldaar.[5] In 1954 werd de kerk op de berg na een restauratie door architect Harry Koene weer in gebruik genomen.[6]

Interieur

De centrale toegang tot de kerk bevindt zich aan de oostzijde, waar zich ook de toren bevindt. Via een hal bereikt men het schip. In de noordoostelijke hoek van het schip bevindt zich de doopkapel met een doopvont uit 1954. Het schilderij Het Laatste Avondmaal stamt van rond 1800 en is vermoedelijk afkomstig uit het Klooster Slavante.

Naast de toegangsdeur in het schip hangt een houten wandreliëf voorstellende Sint-Antonius met het Jezuskind, gemaakt door Sjef Eijm-ael. Dit reliëf is afkomstig uit de voormalige Sint-Gerarduskerk in Wyck, net als de Kruiswegstaties, ontworpen door Willy Hamelers, en het houten kruisbeeld ontworpen door de Maastrichtse beeldhouwer Weerts. Een houten Heilig Hartbeeld is afkomstig uit de voormalige Sint-Andrieskapel. Uit de Sint-Matthiaskerk komt onder andere een gepolychromeerd houten Jozef-beeld uit 1897.

In het koor staat het neoclassicistische hoofdaltaar, afkomstig uit de Sint-Servaasbasiliek. Het hoofdaltaar is van oorsprong een van twee identieke zijaltaren, ontworpen door de Luikse architect Laurent-Benoît Dewez, gebouwd ergens tussen 1764 en 1771 voor de kerk van de Abdij Notre-Dame de Saint-Rémy in Rochefort.[7] Het tweede zijaltaar, ooit identiek aan het altaar in deze kerk, bevindt zich in de Sint-Stefanuskerk in Val-Meer.[7]

Zowel rechts als links van het hoofdaltaar bevindt zich een zijaltaar. Het rechter heeft een Mariabeeld, het linker een koperen neogotisch altaarkruis. Op de linkerpilaar voor het priesterkoor bevindt zich een reliekschrijn uit 1959, voorstellende Sint-Petrus, ontworpen door Fons Bemelmans.

Boven de toegangsdeur bevindt zich een glas-in-loodraam voorstellende Madonna met kind, ontworpen door Gerard Felix. De gebrand-schilderde ramen in de apsis tonen voorstellingen uit het leven van Sint-Petrus.

Het kerkorgel werd in 1875 gebouwd door de Amsterdamse firma Knipscheer voor de Nederlands-Hervormde kerk in Abbenbroek; het werd in 1964 in de kerk van Sint Pieter geplaatst.[8]

1. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Zicht op koor en kerkhof. Datering: 14 september 2008. Foto: Otter - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

2. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Tekening van Jan Brabant van de oude kerk en de pastorie van Sint Pieter bij Maastricht. Potloodtekening, 12,5 x 20 cm. Collectie HCL Maastricht, RAL P-0313-001. Datering: December 1869. Afbeelding: Jan Nicolaas Brabant - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: Publiek domein

3. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Interieur, gezien naar het priesterkoor. Datering: 14 september 2008. Foto: Otter - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

4. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Interieur. Zij- en middenbeuk, gezien naar het westen. Datering: Juli 1975. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

5. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Hoofdaltaar in neoclassicistische stijl. Datering: 14 september 2008. Foto: Otter - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0

6. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 2045 (opmerking: Gefotografeerd voor Het Historische Orgel in Nederland 1872-1878, bladzijde 207) - Datering: 2005. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

7. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Glas-in-loodraam van Gerard Felix. Datering: 14 september 2008. Foto: Otter - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0 

Begraafplaats

Achter de kerk ligt een begraafplaats, die voornamelijk bedoeld is voor de eigen parochie, maar waar ook verscheidene kloosterorden en congregaties hun doden begraven. Zo zijn er delen gereserveerd voor de paters franciscanen, zusters ursulinen, zusters reparatricen, zusters karmelietessen en zusters van het Arme Kind Jezus. Op de met een bakstenen muur omgeven begraafplaats staat een eenvoudige kerkhofkapel.

Bekende personen aldaar begraven:

  • Gerard Panhuysen (1903-1991), historicus, archivaris, bewoner Huis De Torentjes;
  • Gerardus Jacobus van der Plaats (1903-1995), radioloog, bewoner Villa Maaszicht;
  • Pieke Dassen (1926-2007), acteur en poppenspeler.[9]

8. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Graven langs de kerkhofmuur. Datering: 27 februari 2019. Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

9. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Links de kerkhofkapel. Datering: 27 februari 2019. Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0 

10. Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht. Een gedeelte van de begraafplaats van Sint-Pieter op de Berg (boven) in Maastricht-Sint-Pieter, Nederland, is bestemd voor Karmelietenzusters en Franciscanen. Het Karmelietenklooster bevond zich in Blekerij (1890-1978). Het werd gesloopt in verband met de aanleg van de Kennedybrug en vervangen door de huidige Parkresidentie. De overgebleven zusters woonden enige tijd in een deel van het klooster Onder de Bogen, alvorens te verhuizen naar een verzorgingstehuis in het klooster Beyart. De Franciscanen hadden meerdere kloosters in Maastricht; het tweede en derde klooster bevonden zich in de Minderbroedersberg en de Patersbaan. Van 1970 tot 1980 woonden de overgebleven broeders in de Capucijnenstraat, waarna ze Maastricht verlieten. Datering:  27 februari 2019. Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0 

11. Kerk van Sint-Pieter boven - Maasricht. Een gedeelte bestemd voor de Zusters van het Arme Kind Jezus op de begraafplaats van Sint-Pieter op de Berg in Maastricht-Sint-Pieter, Nederland. De orde van de Zusters van het Arme Kind Jezus werd gesticht door Clara Fey in Aken, Duitsland. De twee kloosters in Maastricht bevonden zich aan de Boschstraat (nu Hotel Monastère) en de Brusselseweg (Immaculata School, nu Zuyd Universiteit). In 1981 verhuisden de overgebleven zusters naar een gedeelte van het klooster in Beyart. Datering: 27 februari 2019. Foto: Kleon3 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0 

Geraadpleegde literatuur, verwijzingen

  1. Hackeng (1998), pp. 7-10.
  2. Hackeng (1998), p. 17.
  3. Hackeng (1998), pp. 34-36.
  4. Van Term/Nelissen (1979), p. 84.
  5. Kapellen in de onderaardse kalksteengroeven van Zuid-Limburg, SOK-Mededelingen 31, juni 1999
  6. Van den Boogard/Minis (2001), p. 56: 'Sint Pieter op de Berg'.
  7.  Sint Pieter vroeger en nu. Nummer 27, voorjaar 2018. Stichting Oud-Sint-Pieter.
  8. Hackeng (1998), p. 37.
  9. 'Dassen, Pierre Hubert', op Graftombe.nl.

Zie ook

Externe links/verwijzingren

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/Kerk_van_Sint-Pieter_boven - 2 juli 2026

Pagina toegevoegd: 14 augustus 2026 - Algemene beschrijving Kerk van Sint-Pieter boven - Maastricht + Foto nr. 1 t/m 11