De Sint-Janskerk, ook wel de Grote Kerk, is een driebeukige hallenkerk in Schiedam, die werd gebouwd op de plaats waar in de 13e eeuw al een kerk had gestaan. De kerk dient als thuisbasis voor de Protestantse Gemeente Schiedam (PKN), die wekelijks diensten organiseert op zondagmorgen om 10:00 uur. De Protestantse Gemeente huurt de kerk specifiek voor deze zondagsdiensten en andere religieuze activiteiten. Naast de reguliere zondagsdiensten vinden er in de Grote of Sint-Janskerk in Schiedam diverse andere activiteiten plaats zoals cantatediensten en Bach-uitvoeringen. Jaarlijks in de aanloop naar Pasen vindt een uitvoering van de Matt-häus Passion plaats. De kerk fungeert als cultureel en historisch middelpunt van de stad.

Geschiedenis

De bouw van de huidige kerk werd in 1335 begonnen. Vanaf 1482 was aan de kerk een zeven-getijdencollege verbonden met betaalde en professionele zangers. Tijdens de Reformatie kwam de van oorsprong katholieke kerk in handen van de protestanten. De kerk wordt gebruikt door de 'Protestantse Gemeente te Schiedam' die deel uitmaakt van de Protestantse Kerk in Nederland.

In 1425 bestond het kerkgebouw uit het huidige middenschip met het vijfhoekig gesloten hoogkoor, het rechthoekig gesloten noord-of vrouwenkoor, de toren en een zuidkoor, voorloper van het huidige koor.

Bij de grote Schiedamse stadsbrand van 1428 werd de kerk deels vernield. Bij het herstel werd de kerk uitgebreid, onder andere bouwde men de noorderzijbeuk, de huidige waag. In 1434 werd, ter nagedachtenis aan Liduina van Schiedam, de Liduinakapel tegen de zuidmuur van het huidige middenschip aangebouwd.

Het interieur is vroeg renaissance, maar de preekstoel dateert nog van voor de Reformatie. De orgelkas die uit circa 1550 dateert werd gebouwd door Hendrik Niehoff, telg uit de bekende orgelbouwerfamilie Niehoff. Het orgel is hoofdzakelijk gebouwd door Rudolf Garrels (1710–1718) met een bovenwerk van Johann Heinrich Hartmann Bätz (1752–1755) en gerestaureerd/reconstrueerd door Dirk A. Flentrop (1938–1957 en 1975). Het geldt als het grootste nog bestaande Garrels-orgel.

In 2023 werden de regenpijpen, die uit de zestiende en zeventiende eeuw stamden en van koper waren gemaakt, gestolen.[1]

Kunstwerk

Op 30 maart 2010 onthulde koningin Beatrix in de kerk een kunstwerk van de Schiedamse kunstenaar Sjef Henderickx. Het bestaat uit bijna duizend brokstukken afkomstig van middeleeuwse altaren die stuk geslagen zijn ten tijde van de beeldenstorm. De brok-stukken zijn onder de vloer van de kerk gevonden tijdens een restauratie in 1947. Ze werden sindsdien bewaard in het depot van het Stedelijk Museum Schiedam. Het kunstwerk bestaat uit een grote schaal waaruit brokstukken oprijzen die ten slotte de vorm van een lam aannemen.

Foto-Galerie

1. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Datering: 22 februari 2015. Foto: Johan Bakker - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

2. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Zicht op de toren. Datering: 13 maart 2016. Foto: Michielverbeek - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

3. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Orgelkas van Niehoff. Datering: 31 juli 2010. Foto: S.J. de Waard - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY 3.0

4. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Preekstoel. Datering: 31 juli 2010. Foto: S.J. de Waard - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY 3.0

5. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Interieur met koor. Datering: 1 september 2004.

Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

6. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Herenbank. Datering: 31 juli 2010. Foto: S.J. de Waard - nl.wikipedia.org

Licentiestatus: CC BY 3.0

7. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Zicht op kerk en toren. Datering: 1917.

Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

8. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Deur in consistoriekamer. Datering: Oktober 1978.

Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org - Licentiestatus:  CC BY-SA 4.0

9. Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Toren - ingang westgevel. Datering: Oktober 1978.

Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org - Licentiestatus:  CC BY-SA 4.0

10 Grote of Sint-Janskerk Schiedam. Zuidgevel. Datering: Oktober 1978.

Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org - Licentiestatus:  CC BY-SA 4.0

Bronnen, noten en/of referenties

1. Eeuwenoude koperen regenpijpen van Sint-Janskerk in Schiedam gestolen. nos.nl (27 augustus 2023). Geraadpleegd op 27 augustus 2023.

Zie  ook

• Protestantse Gemeente te Schiedam

Externe links/verwijzingen

• Grote of Sint-Janskerk (Schiedam) - nl.wikipedia.org
• Category:Grote of St. Janskerk (Schiedam) - uit Wikimedia Commons