Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk - Dordrecht

De Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk te Dordrecht, in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, is de grootste kerk van deze stad. Het is een kruisbasiliek in Brabants-gotische stijl met een onvoltooide toren en de op een na oudste kerk van de stad (de oudste heet paradoxaal genoeg de Nieuwkerk). In 1572 kwam de kerk in handen van de protestanten. De kerk staat in de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990.

Bouwgeschiedenis

De Grote Kerk heeft een voorganger in romaanse stijl gehad, waarvan de fundamenten bij opgravingswerkzaamheden onder het huidige gebouw zijn gevonden. De tegenwoordige kerk is opgetrokken in een vrij sobere variant van de Brabantse gotiek waarvan ze een van de meest noordelijke representanten is. Het is ook de enige grote stadskerk in het voormalige graafschap Holland die volledig in steen is overwelfd.

Het oudste deel van de tegenwoordige kerk is het Mariakoor, een kapel ten noorden van het hoogkoor die vanaf 1285 werd opgetrokken. Misschien was de verheffing tot kapittelkerk in 1367 aanleiding tot grootscheepse nieuwbouw. De kerk werd in 1457 ernstig beschadigd door een grote stadsbrand, maar vier jaar later was de schade hersteld. Rond 1470 had de kerk haar huidige vorm. De Vlaamse bouw-meester Everaert Spoorwater heeft een belangrijk aandeel gehad in de bouw. De toren, ontworpen door Antoon I Keldermans, werd ge-bouwd vanaf circa 1504 maar zij is nooit geheel voltooid. De kerk is voor het laatst van 1982 tot 1987 geheel gerestaureerd.

Interieur

Het interieur van de kerk staat vooral bekend om zijn koorbanken in vroege renaissancestijl, gemaakt van 1538 tot 1541. Op de panelen boven de zittingen en op de misericordes zijn zeer minutieus Bijbelse en wereldlijke voorstellingen uitgesneden. Het weelderige koorhek van marmer en koper dateert uit 1744, de al even overdadige kansel uit 1756. Verder bevinden zich in de kerk talrijke gebeeldhouwde grafzerken, waaronder een goed geconserveerd marmeren exemplaar, waarop de familiewapens tijdens de Franse overheersing niet zijn weggehakt doordat de familie de steen omdraaide (vergelijk de elders overal weggehakte familiewapens op kerkelijke grafstenen). Er zijn een paar neogotische gebrandschilderde ramen en het gedenkraam voor Catharina van Santen (1954), die verschillende episoden uit de geschiedenis van Dordrecht weergeven.

Kam-orgel

Het hoofdorgel dateert uit 1859, toen de Rotterdamse orgelbouwer Willem Hendrik Kam[1] een nieuw instrument bouwde[2] in de kas van het vorige orgel uit 1671, dat door Nicolaas van Hagen uit Antwerpen vervaardigd en door de Dordtse orgelmaker Carl Jacobsz. Pellereyn voltooid was. Het telt 51 registers en een vrij pedaal. Het beeldhouwwerk rond het orgel stamt uit de 18e eeuw, op het orgel zijn de familiewapens van de kerkrentmeesters aangebracht. Het instrument onderging in de eerste decennia van de 21e eeuw een grote restauratie door de orgelfirma Reil, die in mei 2021 werd voltooid.[3]

Bach-orgel

In het Mariakoor van de kerk werd in 2007 een tweede orgel in gebruik genomen, het zogenaamde Bachorgel. Het werd nieuw gebouwd door de orgelbouwers Verschueren uit Heythuysen naar het voorbeeld van de orgels die Gottfried Silbermann in de 18e eeuw bouwde voor de Dom van Freiberg en de Katholische Hofkirche in Dresden. Het initiatief tot de bouw van dit tweede orgel kwam voort uit de wens om barokmuziek uit de tijd van Johann Sebastian Bach te kunnen spelen, omdat het Kam-orgel vooral geschikt is voor muziek van daarna. Het Bachorgel telt 34 registers.[4]

1. Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk Dordrecht. Datering: 27 juni 2010. Foto: Michiel Verbeek - nl.wikipedia.org - Licentie: CC BY-SA 3.0

2. Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk Dordrecht, hekpijlers. Datering: 2 oktober 2010. Foto: Michiel1972 - nl.wikipedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 3.0