CoBrA was een baanbrekende internationale kunstbeweging die actief was van 1948 tot 1951. De naam is een acroniem voor de steden van herkomst van de oprichters: Copenhagen, Brussel en Amsterdam.

Kenmerken van de kunst

De CoBrA-beweging ontstond direct na de Tweede Wereldoorlog als reactie op de gruwelen van de oorlog en een verlangen naar volledige artistieke vrijheid. De kunst van CoBrA wordt gekenmerkt door de volgende elementen:

• Spontaniteit en directheid: Kunstenaars werkten zonder vooropgezet plan, recht vanuit hun emoties.
• Kinderlijke expressie: Inspiratie werd gehaald uit kindertekeningen, volkskunst en de werken van psychiatrische patiënten.
• Vrolijke en felle kleuren: Het gebruik van ongemengde, levendige kleuren gaf hun werken een expressieve kracht.
• Onderwerpen: Veelvoorkomende thema's omvatten fantasiedieren zoals vogels, katten en slangen, evenals maskers en mythologische figuren.

Belangrijke kunstenaars

De groep bestond uit schilders, dichters en beeldhouwers afkomstig uit verschillende landen:

• Nederland: Karel Appel, Constant en Corneille.
• Denemarken: Asger Jorn en Carl-Henning Pedersen.
• België: Christian Dotremont (de woordvoerder) en Pierre Alechinsky.

CoBrA in 2026

Hoewel de beweging officieel slechts drie jaar heeft bestaan, blijft haar invloed en nalatenschap springlevend.

• Tentoonstelling: In het begin van 2026 (tot 1 maart) organiseert het Museum Cobra in Amstelveen een grote tentoonstelling met werken van 24 kunstenaars, gericht op de thema's strijd, transformatie en de toekomst van vrijheid.
• Collectie: De kerncollectie van de CoBrA-beweging is permanent te bewonderen in het Museum Cobra voor Moderne Kunst in Amstelveen.

De artistieke principes van de Cobra-groep zijn geworteld in spontaniteit, experiment en een bewuste afwijzing van academische regels. Geïnspireerd door kindertekeningen, volkskunst en primitieve kunst streefden de kunstenaars naar een expressieve en vrije kunstvorm. Hun werk toont de innerlijke wereld vol fantasie, intense kleuren en abstracte vormen, vaak met fantasiewezens als onderwerp.

Kernprincipes:

• Spontaniteit & Expressie: Kunst werd zonder plan of voorbereiding gecreëerd, vaak impulsief en direct, vergelijkbaar met de creativiteit van kinderen of geesteszieken. Dit stelde hen in staat om het onbewuste op een pure manier te uiten.
• Experiment: Het proces stond centraal. Kunstenaars verkenden nieuwe materialen en technieken, waarbij het eindresultaat ondergeschikt was aan de creatieve ontdekkingstocht.
• Inspiratiebronnen:
  • Kindertekeningen & Volkskunst: De onbevangen en ongefilterde creativiteit vormde een belangrijke bron van inspiratie.
  • Primitieve & Buiten-Westerse Kunst: Geïnspireerd door culturen die vrij waren van westerse invloeden, zoals totemistische motieven en kalligrafie.
  • Surrealisme & Expressionisme: Een unieke combinatie van vormvrijheid en spontane expressie, beïnvloed door de psychoanalytische ideeën van Freud en Jung over het onbewuste.
• Afwijzing van Academische Kunst: Conventionele regels zoals perspectief en realistische weergave werden losgelaten om ruimte te maken voor een nieuwe, ongedwongen kunstvorm.
• Fantasiewezens & Thema's: Veelvoorkomende onderwerpen waren dieren zoals vogels, slangen en katten, evenals mythische figuren, uitgebeeld in krachtige kleuren en dynamische lijnen.
• Universele Kunst: De grensoverschrijdende samenwerking tussen kunstenaars uit Copenhagen, Brussel en Amsterdam symboliseerde hun streven naar een universele kunstvorm, als reactie op oorlog en de beperkingen van het rationalisme.

Kortom: Cobra vertegenwoordigde een zoektocht naar de essentie van menselijke creativiteit, los van westerse rationaliteit.

Spontaniteit en expressie stonden hierbij centraal.

De Cobragroep (1948–1951) baseerde haar artistieke principes op een radicale breuk met de academische tradities en de naoorlogse burgerlijke maatschappij. De beweging gaf de voorkeur aan een "totale vrijheid" van expressie. 

• De belangrijkste artistieke principes van de groep zijn:

1. Spontaniteit en Experiment 

Centraal stond het geloof dat creatie voorafgaat aan theorie. Kunstenaars werkten vaak zonder vooropgezet plan of schets, waarbij ze direct op het canvas reageerden met expressieve, energieke penseelstreken. 

2. Inspiratie uit "Onbedorven" Bronnen 

De groep verwierp de westerse kunstgeschiedenis en zocht naar oorspronkelijke creativiteit in:

• Kindertekeningen: Gewaardeerd om hun onbevangenheid en eerlijkheid.
• Primitivisme: Kunst van niet-westerse volken en prehistorische kunst.
• Outsider art: Werken van geestelijk zieken (Art Brut).
• Noordse mythen en volkskunst: Vooral belangrijk voor de Deense tak van de groep. 

3. Materialisme en Directheid 

Materie was een vitale bron van inspiratie. Kunstenaars experimenteerden met:

• Onconventionele materialen: Gebruik van afvalmaterialen, klei en zand.
• Kleurgebruik: Onvermengde, felle kleuren die vaak rechtstreeks uit de tube op het doek werden aangebracht. 

4. Interdisciplinaire Samenwerking 

Cobra was meer dan schilderkunst alleen; het was een collectieve beweging waarin schilders, dichters en beeldhouwers nauw samenwerkten. Dit leidde tot "woordschilderingen" en gezamenlijke publicaties waarin de grenzen tussen tekst en beeld vervaagden. 

5. Figuratieve Symboliek 

Hoewel de stijl vaak abstract oogt, bleven Cobra-kunstenaars vaak trouw aan herkenbare (fantasie)figuren. Terugkerende motieven waren dieren zoals vogels, katten, honden en slangen, evenals hybride mens-dieren en maskers. 

Belangrijke Vertegenwoordigers

De naam Cobra is een acroniem voor de steden van herkomst van de oprichters: Copenhagen, Brussel en Amsterdam. Bekende leden waren onder anderen Karel Appel, Constant, Corneille, Asger Jorn en Christian Dotremont. 

Meer gedetailleerde informatie over de collectie en de geschiedenis van de beweging is te vinden bij het Cobra Museum voor Moderne Kunst.

Foto-Galerie

1. Cobra-lid Karel Appel brengt in Rotterdam een muurschildering aan voor de Manifestatie E55. Datering: 19 april 1955.

Foto: Joop van Bilsen voor Anefo - nl.wikipedia.org - Licdentiestatus: CC0

2. Karel Appel: TU, Werktuigbouwkunde: Interieur, aanzicht muurschilldering (opmerking: Gefotografeerd voor Monumenten van Herrezen Nederland). Datering: 2007. Foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - commons.wikimedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

3. Karel Appel: Oerbeest. Datering: 1951. Foto: G.Lanting - commons.wikimedia.org - Licentiestatus: CC BY-SA 4.0

4. Corneille: Sculptuur Katvogelin Amstelveen. Datering: 2003. Foto: Metro Centric - commons.wikimedia.org 

Licentiestatus: CC BY 2.0

5. Asger Jorn. In het Arken Museum voor Moderne Kunst. Datering: 6 januari 2024. Foto: Guillaume Baviere - commons.wikimedia.org

Licentiestatus: CC BY-SA 2.0

Zie ook

• Cobra (kunst) - nl.wikipedia.org
• Category:COBRA (movement) - uit Wikimedia Commons